ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
646
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
حمّى دق را ( f . 514 ) كه جن باتيله كرم بوذ و به دو اندر آب سرد ، اعنى تنهء دل كرم و رطوبات « 1 » دل « 2 » سرد . باز اهرن ماننده كرده است تن را بكرمابه ، و بكرمابه « 3 » سه جيز بوذ : هوا بوذ و آب بوذ و تنهء كرمابه كى از سنك و خاك برآورده بوذ . اكر هواى « 4 » كرم كردذ آن جن حمّى يوم بوذ ، و اكر آب كرمابه كرم كردذ ان « 5 » جو حمّى عفنى ، و كر سنك و خاك و تنهى كرمابه كرم كردذ ان جن « 5 » حمّى دق بوذ ، و نيكو مثال آورده است « 6 » اين مرد « 7 » . و آن اجسام كه تن ما ازوست سه گونه است « 8 » : ارواح اعنى « 9 » بخارها كه آنجا اندر « 10 » مانده است ، و رطوبات اعنى صفرا و سودا و خون و بلغم ، و اعضا اعنى اعضاى مفرده و مركّبه ، و بيش ديكر جسم نيست آنجا از اجسام الا همين سه كياذ كرديم اعنى ارواح و اخلاط و اعضا « 11 » . اكر از نخست ان كرم كردذ كى هواست ، اعنى ارواح ، و « 12 » باز ان ديكر اجسام ازين هوا بمجاورت كرم كردند « 13 » همجنانك اين هوا خنك شوذ ان اجسام ديكر خنك شوند « 14 » اين را حمّى يوم خوانند . باز اكر « 15 » اخلاط كرم كردند « 13 » جنانك ان اجسام ديكر از طريق مجاورت كرم كردند « 13 » تا [ جن ] « 16 » اخلاط سرد كردند ان اجسام ديكر سرد كردند « 17 » ان را « 17 » حمّى خلط و حمّى عفنى خوانند . باز اكر اعضا مفرده « 18 » كرم كردند جندانك « 19 » اجسام ديكر را كرم
--> ( 1 ) - ب ه : و هواء ( 2 ) - ف : « دل » ندارد ( 3 ) - ب ه : در ( 4 ) - ف : افزوده . كرمابه ( 5 - 5 ) - ف : چن حمى عفنى بوذ و اكر سنك و تنه و خاك كرم كردذ ان چو ( 6 ) - ب ه : و درست ( 7 ) - ب ه : اعنى اهرن ( 8 ) - ب ه : يكى ( 10 - 9 ) - ف : ان بخارها كه اندر تن ( 11 ) - ب ه : مركبه ( 12 ) - ف : « و » ندارد ( 13 ) - ف : كرم كردذ ( 14 ) - ف : خنك شوذ ( 15 ) - ب ه : نخست ( 16 ) - از « ف » و « ب ه » افزوده شد . ( 17 - 17 ) - ف : اين ( 18 ) - ب ه : افزوده . و مركبه ( 19 - 18 ) - ف : كرم كردذ چندانكه ان